แปลนพื้น คืออะไร? วิธีเขียนแปลนพื้นให้ถูกหลัก ตั้งแต่ระนาบตัดถึงการบอกขนาด

แปลนพื้น (floor plan) คือแบบที่แสดงห้องหรือทั้งชั้นของอาคารเมื่อมองจากด้านบน โดยสมมติว่าตัดอาคารด้วยระนาบแนวนอน (ระดับที่ใช้สอนทั่วไปคือราว 1.00–1.20 เมตรจากระดับพื้น) แล้วยกส่วนบนออก สิ่งที่เห็นจึงเป็นตำแหน่งผนัง เสา ประตู หน้าต่าง อุปกรณ์ติดตั้งถาวร และเฟอร์นิเจอร์ ซึ่งเขียนตามมาตราส่วนจนวัดระยะได้

บทความนี้อธิบายแปลนพื้นจากมุมของคนเขียนแบบ ไม่ใช่คนเลือกซื้อห้อง: ระนาบตัดทำงานอย่างไร เส้นแต่ละน้ำหนักหมายถึงอะไร poché คืออะไร สัญลักษณ์ประตูหน้าต่างเขียนอย่างไร ป้ายชื่อแบบ รหัสห้อง ลูกศรทิศเหนือ และการบอกขนาดหลายชั้นที่ต้องสอดคล้องกับระยะรวม ทุกไดอะแกรมใช้ห้องทำงานตัวอย่างห้องเดียวกัน ขนาดภายใน 4.0 × 3.4 เมตร เพื่อให้ตัวเลขทุกภาพตรงกัน

แปลนพื้น คืออะไร และต่างจากผังเฟอร์นิเจอร์อย่างไร

แปลนพื้นคือรูปตัดแนวนอนของอาคาร ที่มองลงจากด้านบนในแนวตั้งฉาก และเขียนตามมาตราส่วน ภาษาอังกฤษเรียก floor plan ในงานสถาปัตยกรรมและตกแต่งภายใน แปลนพื้นเป็นแบบแผ่นแรกที่ทุกฝ่ายเปิดดู เพราะเป็นแบบที่บอกว่าแต่ละห้องอยู่ตรงไหน กว้างยาวเท่าไร และเดินถึงกันอย่างไร แบบอื่น เช่น รูปด้าน รูปตัด และแปลนฝ้า ล้วนอ้างอิงตำแหน่งจากแปลนพื้นทั้งสิ้น

หลักที่ทำให้แปลนพื้นวัดระยะได้คือหลักเดียวกับภาพฉายตั้งฉาก (orthographic projection) เส้นฉายขนานกันและตั้งฉากกับระนาบภาพ ผิวที่ขนานกับพื้นจึงปรากฏเป็นขนาดจริงตามสเกล ต่างจากภาพเรนเดอร์มุมบนที่มีเปอร์สเปคทีฟ ซึ่งใช้วัดไม่ได้

ในวิชาเขียนแบบมักสอนคู่กันว่า floor plan / furniture layout สองคำนี้ใกล้กันแต่ไม่เหมือนกัน:

งานตกแต่งภายในขนาดเล็กมักรวมสองอย่างไว้ในแผ่นเดียว ซึ่งทำได้ ขอเพียงน้ำหนักเส้นแยกโครงสร้างออกจากเฟอร์นิเจอร์ชัดเจน ส่วนการอ่านแปลนเพื่อเลือกซื้อห้องหรือประเมินพื้นที่ก่อนตกแต่ง เราเขียนแยกไว้ที่วิธีอ่านแปลนคอนโดก่อนซื้อและก่อนตกแต่ง

ระนาบตัดที่ 1.00–1.20 เมตร: แปลนพื้นเห็นอะไร ไม่เห็นอะไร

แปลนพื้นตัดอาคารด้วยระนาบแนวนอน ระดับที่ใช้สอนและใช้เป็นตัวอย่างบ่อยคือราว 1.00–1.20 เมตรเหนือระดับพื้นที่ทำผิวแล้ว (FFL — finished floor level) เหตุผลคือระดับนี้มักผ่านช่องหน้าต่างทั่วไปในงานพักอาศัย และมักอยู่ใต้ตู้แขวนและคาน แปลนจึงเห็นทั้งช่องหน้าต่างและของบนพื้นในภาพเดียว แต่ระดับนี้เป็นธรรมเนียม ไม่ใช่ข้อกำหนดตายตัว ระดับตัดและวิธีแสดงจริงควรเลือกให้เหมาะกับอาคาร รูปทรงหน้าต่าง และวัตถุประสงค์ของแบบ เช่น ช่องแสงที่อยู่สูงกว่าระดับตัดอาจต้องระบุเพิ่มเติม

เมื่อรู้ตำแหน่งระนาบ ทุกอย่างในห้องจะตกอยู่ในหนึ่งในสามกลุ่ม ซึ่งมักใช้วิธีเขียนต่างกัน รายละเอียดสุดท้ายขึ้นกับมาตรฐานกราฟิกของชุดแบบนั้น:

• ถูกระนาบตัดผ่าน — ผนังและเสามักแสดงด้วยน้ำหนักเส้นที่เด่นกว่าสิ่งที่มองเห็นด้านล่างระนาบ อาจถมทึบหรือแรเงาร่วมด้วย ส่วนบานประตู กรอบหน้าต่าง และอุปกรณ์อื่นเขียนตามมาตรฐานกราฟิกของชุดแบบ และต้องแยกอ่านได้จากผนังที่ถูกตัด
• อยู่ใต้ระนาบ — พื้น เคาน์เตอร์สูง 0.90 เมตร โต๊ะสูง 0.75 เมตร เตียง เขียนด้วยเส้นบาง เพราะเป็นสิ่งที่มองเห็นเมื่อมองลง
• อยู่เหนือระนาบ — ตู้แขวน คาน หรือส่วนยื่น อาจแสดงด้วยเส้นประหรือสัญลักษณ์ตามมาตรฐานของชุดแบบ เมื่อจำเป็นต่อการอ่านหรือการประสานงาน เช่น ตู้แขวนเหนือเคาน์เตอร์ที่กินระยะยืนทำงาน ส่วนของที่ไม่เกี่ยวกับวัตถุประสงค์ของแปลนให้แยกไปแสดงในแบบอื่น

ของที่สูงคร่อมระนาบ เช่น ตู้เสื้อผ้าสูงจรดฝ้าหรือชั้นหนังสือสูง 2 เมตร ถือว่าถูกตัด จึงมักเขียนเส้นขอบหนักกว่าเฟอร์นิเจอร์เตี้ย ถ้าต้องการแสดงรายละเอียดของที่อยู่เหนือระนาบอย่างครบ เช่น ไฟ ฝ้า และหัวสปริงเกลอร์ ให้เขียนเป็นแปลนฝ้า (reflected ceiling plan) แยกอีกแผ่น ไม่ควรอัดทุกอย่างลงในแปลนพื้น

น้ำหนักเส้นและ poché: แยกสิ่งที่ถูกตัดออกจากสิ่งที่มองเห็น

ในแปลนพื้น องค์ประกอบที่ถูกระนาบตัดผ่าน เช่น ผนังและเสา มักแสดงด้วยน้ำหนักเส้นที่เด่นกว่าองค์ประกอบที่มองเห็นอยู่ด้านล่างระนาบ โดยอาจใช้การถมทึบหรือแรเงาร่วมด้วยตามมาตราส่วนของแบบ เส้นที่หนักต่างกันคือสิ่งที่ทำให้แปลนอ่านเป็นสามมิติได้ ถ้าทุกเส้นหนาเท่ากัน ผนังกับขอบพรมจะดูเหมือนกันทันที

Poché (โปเช) คือวิธีนำเสนอที่ถมเนื้อวัสดุที่ถูกตัดในแปลนหรือรูปตัดด้วยสีดำ สีเทา หรือเส้นเฉียงถี่ ๆ เพื่อเพิ่มมิติให้แบบ ส่วนที่มักถูก poché คือผนังและเสา ซึ่งทำให้มวลของอาคารแยกออกจากพื้นที่ที่คนใช้งานได้ด้วยสายตาทันที ข้อควรระวังคือ ช่องท่อและช่องงานระบบมักเป็นช่องว่าง ไม่ใช่เนื้อวัสดุ จึงไม่ควรถมเหมือนผนังทึบ ให้แสดงตามโครงสร้างจริงและตามคำอธิบายสัญลักษณ์ของชุดแบบ

วิธีถมเปลี่ยนตามมาตราส่วนของแบบ เพราะผนังหนา 200 มิลลิเมตรมีขนาดบนกระดาษต่างกันมากในแต่ละสเกล:

ลำดับน้ำหนักเส้นที่ใช้กันทั่วไปเรียงจากหนักไปเบา คือ เส้นตัด เส้นมองเห็น เส้นประ และเส้นบอกขนาด ค่าความหนาจริงเลือกจากชุดความหนาเส้นในมาตรฐาน ISO 128 แต่ละสำนักงานกำหนดเองได้ การถมหรือแรเงาเป็นธรรมเนียมกราฟิก สิ่งที่ต้องรักษาคือแบบยังอ่านง่ายและสื่อวัสดุที่ถูกตัดได้ถูกต้อง สิ่งสำคัญกว่าตัวเลขคือใช้ชุดเดียวกันทั้งชุดแบบ แปลนพื้นกับรูปด้านในชุดเดียวกันไม่ควรมีผนังหนักไม่เท่ากัน

องค์ประกอบหลัก 6 อย่างบนแปลนพื้น

แปลนพื้นสำหรับงานตกแต่งภายในมักต้องบอกตำแหน่งขององค์ประกอบหลัก 6 กลุ่ม: ผนังและเสา ประตู หน้าต่าง อุปกรณ์ติดตั้งถาวร งานบิ้วท์อิน และเฟอร์นิเจอร์ลอยตัว กลุ่มแรก ๆ คือโครงที่แก้ยาก กลุ่มหลัง ๆ คือสิ่งที่เปลี่ยนได้ง่ายกว่า การเรียงความสำคัญแบบนี้ช่วยตัดสินใจว่าจะใช้น้ำหนักเส้นแบบไหนกับอะไร

เส้นแบ่งระหว่างกลุ่ม 05 กับ 06 สำคัญกับงบประมาณ เพราะงานบิ้วท์อินผลิตตามขนาดหน้างานและรื้อย้ายไม่ได้ ส่วนเฟอร์นิเจอร์ลอยตัวซื้อหรือย้ายได้ภายหลัง แปลนที่แยกสองกลุ่มนี้ด้วยน้ำหนักเส้นต่างกันช่วยให้ผู้รับเหมาถอดปริมาณงานได้ถูกต้อง

สัญลักษณ์ประตู หน้าต่าง ในงานเขียนแบบ

สัญลักษณ์ประตูในแปลนประกอบด้วยช่องในผนัง เส้นตรงแทนบาน และเส้นโค้งแทนแนวที่บานกวาดผ่าน ส่วนสัญลักษณ์หน้าต่างเป็นช่องในผนังที่มีเส้นกรอบและเส้นกระจก สัญลักษณ์เหล่านี้ไม่ได้มีไว้ให้ดูสวย แต่บอกข้อมูลที่ช่างและผู้ออกแบบต้องใช้ ได้แก่ ความกว้างช่อง ทิศที่บานเปิด และพื้นที่ที่ห้ามวางของ

บางสำนักงานเขียนบานประตูเปิดที่มุม 90 องศา บางแห่งเขียน 30–45 องศาเพื่อประหยัดพื้นที่บนกระดาษ ทั้งสองแบบถูก ขอเพียงแบบยังสื่อช่องเปิดและระยะเปิดจริงได้ครบ เส้นโค้งไม่ได้มีไว้ตกแต่ง มันแสดงพื้นที่ที่บานต้องใช้และห้ามวางเฟอร์นิเจอร์ รายละเอียดสัญลักษณ์อาจต่างกันได้ตามสำนักงาน จึงควรมีคำอธิบายสัญลักษณ์ (legend) ในชุดแบบเสมอ สัญลักษณ์ไฟฟ้า ดวงโคม และปลั๊ก มักแยกไปไว้ในแปลนฝ้าและแปลนไฟฟ้า ไม่รวมในแปลนพื้น

ป้ายชื่อแบบ รหัสห้อง และลูกศรทิศเหนือ

แปลนพื้นที่ใช้งานได้ต้องบอกสามอย่างนอกจากตัวรูป: ป้ายชื่อแบบ (drawing label) ว่านี่คือแบบอะไรและสเกลเท่าไร รหัสห้อง (room ID) ว่าแต่ละห้องคืออะไร และลูกศรทิศเหนือ (north point) ว่าอาคารหันไปทางไหน สามอย่างนี้คือสิ่งที่ทำให้คนที่ไม่เคยเห็นโครงการอ่านแบบได้โดยไม่ต้องโทรถาม

ป้ายชื่อแบบ (drawing label)

ป้ายชื่อแบบที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบเป็นวงกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 16 มิลลิเมตร มีเลขแบบอยู่ข้างใน ลากเส้นนอนออกไป เหนือเส้นเป็นชื่อแบบ ตัวอักษรสูง 6 มิลลิเมตร ใต้เส้นเป็นสเกล ตัวอักษรสูง 3 มิลลิเมตร เลขแบบในวงกลมคือสิ่งที่แบบแผ่นอื่นใช้อ้างอิงกลับมา เช่น สัญลักษณ์รูปตัดหรือรูปด้านที่ชี้มายังแปลนนี้ ตัวเลขขนาดเหล่านี้แต่ละสำนักงานกำหนดต่างกันได้ ขอให้ใช้ชุดเดียวทั้งชุดแบบ

รหัสห้อง (room ID)

รหัสห้องวางไว้กลางห้อง บรรทัดบนเป็นชื่อห้อง ใต้ลงมาเป็นเลขห้องในกรอบ ตัวอักษรสูงราว 3 มิลลิเมตร เลขห้องคือสิ่งที่ตารางวัสดุ ตารางประตู และBOQ ใช้อ้างอิง ถ้าห้องไม่มีเลข ผู้รับเหมาต้องเดาว่า “ห้องนอนเล็ก” ในตารางหมายถึงห้องไหน

ข้อที่มักพลาด: ขนาดตัวอักษรวัดบนกระดาษ ไม่ใช่ขนาดจริงของห้อง ตัวอักษร 3 มิลลิเมตรต้องสูง 3 มิลลิเมตรเท่ากันทั้งในแบบ 1:50 และ 1:100 ในโปรแกรม CAD จึงต้องตั้งความสูงตัวอักษรตามสเกลของแต่ละแบบ ไม่ใช่ใช้ค่าเดียวกันทุกแผ่น

ลูกศรทิศเหนือ (north point)

ลูกศรทิศเหนือบอกการวางตัวของอาคาร แต่ต้องรู้ว่าลูกศรอ้างอิงทิศเหนือแบบไหน: ทิศเหนือจริง (true north) ทิศเหนือของกริดแผนที่ (grid north) หรือทิศเหนือของโครงการ (project north) ซึ่งบางโครงการกำหนดให้ชี้ขึ้นบนกระดาษเพื่อความสะดวก ชุดแบบควรระบุไว้ และถ้าจะใช้ลูกศรคิดเรื่องแดด ต้องเป็นทิศเหนือจริง ด้านบนของกระดาษไม่จำเป็นต้องเป็นทิศเหนือ ผู้ออกแบบมักหมุนแปลนให้ผนังหลักขนานกับขอบกระดาษ แล้วให้ลูกศรเอียงตามจริง

ในห้องตัวอย่างซึ่งเป็นการวางตัวสมมติ ลูกศรแทนทิศเหนือจริงและเอียง 20 องศาทวนเข็มนาฬิกา ผนังซ้ายจึงหันไปทางตะวันตก ซึ่งโดยทั่วไปมักรับแดดบ่ายแรง แต่แดดที่เข้าห้องจริงยังขึ้นกับฤดู ชายคาและแผงบังแดด อาคารข้างเคียง และตำแหน่งหน้าต่าง ลูกศรจึงเป็นจุดเริ่มของการตัดสินใจ เช่น ควรเลี่ยงการวางโต๊ะทำงานหันหน้าเข้าหน้าต่างที่รับแดดบ่ายตรง ๆ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย วิธีอ่านทิศทางแดด ลม และวิวของที่ตั้งอย่างเป็นระบบ อ่านต่อได้ที่Site Analysis วิเคราะห์ที่ตั้ง 7 ด้านก่อนออกแบบ

การบอกขนาด (dimension lines): หัวเส้น ทิศทางตัวเลข และระยะสามชั้น

เส้นบอกขนาดคือส่วนที่ทำให้แปลนพื้นเป็นแบบสำหรับก่อสร้าง ไม่ใช่แค่ภาพประกอบ ช่างไม่วัดระยะจากกระดาษ ช่างอ่านตัวเลข ดังนั้นตัวเลขต้องครบ อ่านง่าย และไม่ขัดกันเอง งานตกแต่งภายในในไทยนิยมบอกขนาดเป็นมิลลิเมตรโดยไม่เขียนหน่วยกำกับทุกตัว แต่ระบุหน่วยไว้ในหมายเหตุของแบบ

องค์ประกอบของเส้นบอกขนาด

• เส้นช่วย (extension line) — ลากออกจากวัตถุ โดยเว้นช่องเล็กน้อยจากผิววัตถุ และยื่นเลยเส้นบอกขนาดออกไปเล็กน้อย
• เส้นบอกขนาด (dimension line) — เส้นบางที่ขนานกับระยะที่วัด
• หัวเส้น (terminator) — จุด ขีดเฉียง หรือลูกศร ตรงจุดที่เส้นทั้งสองตัดกัน งานสถาปัตยกรรมนิยมขีดเฉียงหรือจุด งานเครื่องกลนิยมลูกศร เลือกแบบเดียวแล้วใช้ทั้งชุดแบบ
• ตัวเลข — สูงราว 3 มิลลิเมตรบนกระดาษ วางเหนือเส้นกึ่งกลางช่วง ตัวเลขแนวนอนอ่านจากด้านล่างของกระดาษ ตัวเลขแนวตั้งหมุนให้อ่านจากด้านขวา

ระยะหลายชั้น: แถวที่อ้างช่วงเดียวกันต้องรวมได้เท่ากัน

ธรรมเนียมที่ใช้กันมากคือบอกขนาดด้านนอกของอาคารเป็นหลายชั้นเรียงออกจากผนัง ชั้นใกล้ผนังที่สุดบอกตำแหน่งประตูและหน้าต่าง ชั้นถัดออกมาบอกผนังและห้อง และชั้นนอกสุดบอกระยะรวม ไม่ใช่ทุกแบบต้องมีครบสามชั้น และในแปลนที่ซับซ้อน บางแถวอาจครอบคลุมเพียงบางช่วง แต่กฎที่ใช้ตรวจได้เสมอคือ เมื่อเส้นบอกขนาดหลายแถวอ้างอิงช่วงรวมเดียวกัน ผลรวมของแต่ละแถวต้องสอดคล้องกับระยะรวมที่ระบุ

ในห้องตัวอย่าง ผนังด้านหน้าต่างยาวรวม 4,400 มิลลิเมตร แถวช่องเปิดคือ 200 + 900 + 1,800 + 1,300 + 200 แถวผนังและห้องคือ 200 + 4,000 + 200 ทั้งสองแถวอ้างช่วงเดียวกันและรวมได้ 4,400 เท่ากับระยะรวม ถ้าแถวที่อ้างช่วงเดียวกันรวมไม่ตรง แปลว่ามีตัวเลขผิดอย่างน้อยหนึ่งตัว และต้องแก้ก่อนแบบออกไปหน้างาน การรวมตัวเลขทีละแถวจึงเป็นวิธีตรวจแบบที่ง่ายและได้ผลที่สุด

อีกเรื่องที่ต้องตกลงให้ชัดคือ วัดถึงอะไร ระยะในแบบมีหลายชนิดและใช้ต่างกัน: ระยะถึงผิวโครงสร้างหรือแนวศูนย์กลางผนัง ใช้วางแนว (setting out) ระหว่างก่อสร้าง ส่วนระยะสุทธิถึงผิวที่ทำเสร็จแล้ว (clear finished dimension) ใช้ตรวจว่าตู้หรือเฟอร์นิเจอร์ใส่ได้พอดี เพราะงานฉาบ กระเบื้อง หรือผนังบุผิวกินระยะไปหลายเซนติเมตร แบบที่ดีระบุผิวอ้างอิงและสมมติฐานเรื่องวัสดุผิวไว้ชัด โดยเฉพาะจุดที่ระยะเผื่อมีน้อย

วิธีเขียนแปลนพื้นทีละขั้น: 8 ขั้นจากกระดาษเปล่าถึงแบบที่ใช้งานได้

การเขียนแปลนพื้นเริ่มจากโครงที่แก้ยากที่สุดก่อน แล้วค่อยเติมรายละเอียดที่เปลี่ยนได้ ลำดับนี้ใช้ได้ทั้งการเขียนด้วยมือและในโปรแกรม CAD และเป็นลำดับเดียวกับที่ใช้เขียนแปลนบ้านทั้งหลังหรือห้องเดียว:

1. เลือกสเกลและขนาดกระดาษ ให้พื้นที่ทั้งหมดพร้อมเส้นบอกขนาดลงหน้ากระดาษได้ เช่น ห้องเดียวที่ 1:50 บน A3
2. เขียนเส้นแนวผนังหรือแนวเสา (grid) ด้วยเส้นร่างบาง ๆ จากระยะที่วัดหรือที่ได้จากแบบเดิม
3. เขียนความหนาผนัง ตามระยะจริงของแต่ละผนัง ผนังภายนอกกับภายในหนาไม่เท่ากัน
4. เจาะช่องประตูและหน้าต่าง แล้วใส่สัญลักษณ์บานและแนวเปิด
5. ใส่อุปกรณ์ติดตั้งถาวรและงานบิ้วท์อิน ตู้แขวนเขียนเส้นประ
6. ใส่เฟอร์นิเจอร์ลอยตัว ตามขนาดจริง เว้นทางเดินและรัศมีวงเปิดประตู
7. ลงน้ำหนักเส้นและ poché เน้นเส้นตัดให้หนัก ถมผนังตามสเกล
8. ใส่ข้อมูลกำกับ เส้นบอกขนาด (ด้านนอกมักใช้สามชั้น) รหัสห้อง ระดับพื้น ลูกศรทิศเหนือ และป้ายชื่อแบบพร้อมสเกล แล้วรวมตัวเลขทุกแถวเพื่อตรวจ

แปลนพื้นเป็นแบบชิ้นแรกในชุดแบบ หลังจากนั้นจึงต่อด้วยรูปด้าน รูปตัด แปลนฝ้า และแบบขยาย แต่ละชิ้นอยู่ในช่วงไหนของโครงการ ดูได้ที่ขั้นตอนการออกแบบตกแต่งภายใน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในแปลนพื้น

• ทุกเส้นหนาเท่ากัน อ่านไม่ออกว่าอะไรคือผนัง อะไรคือขอบพรม
• ตู้แขวนเขียนเป็นเส้นทึบ ทำให้ดูเหมือนตู้ตั้งพื้นที่ขวางทางเดิน
• เส้นบอกขนาดหลายแถวที่อ้างช่วงเดียวกัน รวมได้ไม่เท่าระยะรวม
• บอกขนาดหน้าต่างแต่ไม่บอกระยะจากผนังถึงขอบหน้าต่าง ช่างจึงวางตำแหน่งไม่ได้
• ไม่ระบุว่าระยะวัดถึงผิวโครงสร้าง แนวศูนย์กลาง หรือผิวที่ทำเสร็จแล้ว
• วงเปิดประตูทับเฟอร์นิเจอร์หรือบานตู้
• ไม่มีลูกศรทิศเหนือ ไม่ระบุว่าเป็นทิศเหนือจริงหรือทิศเหนือของโครงการ หรือไม่มีสเกลกำกับในป้ายชื่อแบบ
• ห้องไม่มีเลข ตารางวัสดุและ BOQ จึงอ้างอิงห้องผิด
• ตั้งความสูงตัวอักษรค่าเดียวทุกสเกล ตัวเลขในแบบ 1:100 จึงเล็กจนอ่านไม่ได้

ตัวอย่างจากงานจริง: ตรวจแปลนห้องชุดตามหลักในบทความ

ลองใช้หลักในบทความนี้ตรวจแปลนห้องชุดจริงที่เราออกแบบ แผ่นนี้เป็นแปลนนำเสนอที่รวมแปลนพื้นกับผังเฟอร์นิเจอร์ไว้ในแผ่นเดียว:

• ส่วนที่ถูกตัดอ่านออกทันที: เสาถมสีเข้มเป็นก้อนชัด ผนังกั้นห้องเป็นเส้นขอบหนา เฟอร์นิเจอร์ พรม และสุขภัณฑ์เป็นเส้นบาง แม้ภาพจะลงสีพื้นแล้ว ลำดับน้ำหนักเส้นยังแยกโครงสร้างออกจากของที่วางได้
• ตัวเลขรวมกันได้ครบ: แถวล่างมี 14 ช่วง 1310 + 100 + 1800 + 100 + 950 + 100 + 1090 + 570 + 100 + 360 + 3030 + 100 + 470 + 1590 = 11,670 เท่ากับระยะรวมใต้แถว ส่วนแถวซ้าย 200 + 1570 + 2555 + 1125 + 600 + 100 + 1200 = 7,350 ก็เท่ากับระยะรวมด้านข้าง ช่วง 100 ที่ซ้ำหลายครั้งคือความหนาผนังกั้นห้อง 100 มม. ซึ่งแบบนี้แยกเป็นช่วงของตัวเอง
• หัวเส้นเป็นขีดเฉียง ใช้แบบเดียวทั้งแผ่น และประตูทุกบานมีเส้นโค้งแนวเปิด จึงตรวจได้ว่าวงเปิดประตูห้องน้ำไม่ชนอ่างล้างและโถสุขภัณฑ์
• สิ่งที่ต้องเติมถ้าจะใช้เป็นแบบทำงาน: แผ่นนำเสนอนี้ไม่มีป้ายชื่อแบบพร้อมสเกล ไม่มีลูกศรทิศเหนือ และห้องมีแต่ชื่อ ไม่มีเลขห้อง ซึ่งเหมาะกับการนำเสนอบนจอ แต่ชุดแบบสำหรับประสานงานกับผู้รับเหมาโดยทั่วไปควรมีข้อมูลเหล่านี้ และมักแยกแถวตำแหน่งช่องเปิดออกจากแถวผนังและห้อง

วิธีตรวจเร็ว ๆ: หยิบเครื่องคิดเลขแล้วรวมเส้นบอกขนาดทีละแถว ถ้าแถวที่อ้างช่วงเดียวกันรวมได้เท่าระยะรวม แบบนั้นผ่านด่านแรก ถ้าไม่เท่า อย่าเพิ่งสั่งผลิตอะไรจากแบบนั้น ผังแบบนี้ยังเป็นฐานให้ผู้รับเหมาถอดปริมาณงานใน BOQ ด้วย ตัวเลขที่ผิดจึงลามไปถึงราคา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: แปลนพื้น คืออะไร?
แปลนพื้น (floor plan) คือแบบที่แสดงห้องหรือทั้งชั้นของอาคารเมื่อมองจากด้านบน โดยสมมติว่าตัดอาคารด้วยระนาบแนวนอนที่ความสูงราว 1.00–1.20 เมตร แล้วยกส่วนบนออก แสดงผนัง เสา ประตู หน้าต่าง อุปกรณ์ติดตั้งถาวร และเฟอร์นิเจอร์ ตามมาตราส่วน

Q: แปลนพื้นตัดที่ความสูงเท่าไร?
ระดับที่ใช้สอนทั่วไปคือราว 1.00–1.20 เมตรเหนือระดับพื้นที่ทำผิวแล้ว ซึ่งมักผ่านช่องหน้าต่างและอยู่ใต้ตู้แขวนและคาน ระดับนี้เป็นธรรมเนียม ไม่ใช่ข้อกำหนดตายตัว ของที่ถูกตัดใช้น้ำหนักเส้นเด่นที่สุด ของใต้ระนาบใช้เส้นบาง และของเหนือระนาบที่จำเป็นต้องแสดงมักใช้เส้นประ

Q: Poché คืออะไร?
Poché คือการถมเนื้อวัสดุที่ถูกตัดในแปลนหรือรูปตัด เช่น ผนังและเสา ด้วยสีดำ สีเทา หรือเส้นเฉียงถี่ เพื่อแยกมวลอาคารออกจากพื้นที่ที่คนใช้ได้ ช่องท่อซึ่งเป็นช่องว่างไม่ควรถมเหมือนผนังทึบ ที่สเกล 1:100 มักถมดำทึบ ที่ 1:50 ใช้เส้นขอบหนาร่วมกับการแรเงา

Q: บานเลื่อนกับบานเปิดในแปลนพื้นเขียนต่างกันอย่างไร?
บานเปิดเขียนเป็นเส้นบานตั้งฉากกับผนังพร้อมเส้นโค้งแสดงแนวที่บานกวาดผ่าน ส่วนบานเลื่อนเขียนเป็นสองบานซ้อนเหลื่อมกันอยู่ในแนวผนัง ไม่มีเส้นโค้ง เพราะไม่กินพื้นที่ในห้อง แต่ช่องที่เปิดได้จริงจะแคบกว่าความกว้างช่องเต็ม

Q: ทำไมตู้แขวนในแปลนพื้นเป็นเส้นประ?
เพราะตู้แขวนอยู่สูงกว่าระนาบตัดของแปลนพื้น จึงมักเขียนเป็นเส้นประตามมาตรฐานของชุดแบบ เพื่อบอกว่ามีอยู่และกินพื้นที่เหนือเคาน์เตอร์ แม้ไม่ได้อยู่ในระดับที่ตัด มักขีดกากบาทเส้นประในกรอบตู้ด้วย เพื่อไม่ให้สับสนกับตู้ตั้งพื้น

Q: แปลนพื้นกับผังเฟอร์นิเจอร์ต่างกันอย่างไร?
แปลนพื้นบอกโครงของพื้นที่ เช่น ผนัง ช่องเปิด และระยะทั้งหมด ส่วนผังเฟอร์นิเจอร์บอกว่าเฟอร์นิเจอร์แต่ละชิ้นวางตรงไหนและทางเดินกว้างพอหรือไม่ งานขนาดเล็กรวมไว้ในแผ่นเดียวได้ ถ้าน้ำหนักเส้นแยกโครงสร้างกับเฟอร์นิเจอร์ชัดเจน

Q: เส้นบอกขนาดในแปลนพื้นควรมีกี่ชั้น?
ด้านนอกของอาคารนิยมสามชั้น ชั้นในสุดบอกตำแหน่งประตูหน้าต่าง ชั้นกลางบอกผนังและห้อง ชั้นนอกสุดบอกระยะรวม แต่ไม่ใช่ทุกแบบต้องมีครบสามชั้น สิ่งที่ต้องตรวจเสมอคือ แถวที่อ้างช่วงรวมเดียวกันต้องรวมได้เท่าระยะรวมที่ระบุ ถ้าไม่เท่าแสดงว่ามีตัวเลขผิด

Q: ตัวอักษรในแปลนพื้นควรสูงเท่าไร?
หลักที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบคือ ชื่อแบบสูง 6 มิลลิเมตร สเกล ชื่อห้อง และตัวเลขบอกขนาดสูง 3 มิลลิเมตร วัดบนกระดาษที่พิมพ์แล้ว จึงต้องเท่าเดิมไม่ว่าแบบจะเป็นสเกลใด แต่ละสำนักงานกำหนดค่าของตัวเองได้ ขอให้คงที่ทั้งชุดแบบ

แหล่งอ้างอิง

• ISO 128-2:2022 — Technical product documentation: General principles of representation, Part 2: Basic conventions for lines (ประเภทเส้นและชุดความหนาเส้น)
• ISO 128-3:2022 — Part 3: Views, sections and cuts (หลักการตัดซึ่งเป็นพื้นฐานของแปลนและรูปตัด รวมถึงแบบสถาปัตยกรรม)
• ISO 129-1:2018 — Technical product documentation: Presentation of dimensions and tolerances, Part 1: General principles (เส้นช่วย เส้นบอกขนาด หัวเส้น และการวางตัวเลข)
• ISO 7519:2025 — Technical product documentation: Construction documentation, General principles of presentation for general arrangement and assembly drawings
• มาตรฐานข้างต้นเป็นฐานของหลักการเขียนแบบที่บทความอ้างถึง ไม่ได้หมายความว่าธรรมเนียมของทุกสำนักงานในบทความเป็นข้อบังคับ ระดับตัด 1.00–1.20 เมตร ขนาดป้ายชื่อแบบ ความสูงตัวอักษร และการบอกขนาดสามชั้น เป็นธรรมเนียมที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม ไม่ใช่ข้อกำหนดของมาตรฐานข้างต้น

บทความนี้เขียนโดยทีม Rubin’s Interior Design บริษัทรับออกแบบตกแต่งภายในในกรุงเทพฯ ระนาบตัด poché องค์ประกอบของแปลน ป้ายชื่อแบบ และหลักการบอกขนาดหลายชั้น เป็นเนื้อหาที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม ซึ่งเรานำมาเรียบเรียงใหม่พร้อมไดอะแกรมที่เขียนขึ้นเองจากห้องตัวอย่างห้องเดียว และตัวอย่างจากแปลนงานจริงของเรา