รูปด้าน คืออะไร? อ่านและเขียนรูปด้าน (elevation) ตั้งแต่สัญลักษณ์ถึงการบอกระยะ

รูปด้าน (elevation) คือแบบที่แสดงผิวแนวตั้งของอาคารหรือของผนังในห้อง เมื่อมองตรงเข้าหาผิวนั้นในแนวตั้งฉาก และเขียนตามมาตราส่วน รูปด้านบอกสิ่งที่แปลนบอกไม่ได้ คือ ความสูง: หน้าต่างเริ่มที่ระดับเท่าไร ตู้แขวนลอยจากพื้นแค่ไหน กระเบื้องปูถึงระดับใด และฝ้าอยู่ที่ความสูงเท่าไร

บทความนี้อธิบายรูปด้านจากมุมของคนเขียนและตรวจแบบตกแต่งภายใน: รูปด้านภายนอกต่างจากรูปด้านภายในอย่างไร ตั้งชื่ออย่างไร สัญลักษณ์ชี้รูปด้านบนแปลนอ่านอย่างไร บอกระยะแนวตั้งจากจุดไหน และเขียนหน้าต่างประตูในรูปด้านอย่างไร ไดอะแกรมทุกภาพเขียนใหม่ด้วยหน่วยมิลลิเมตร

รูปด้าน คืออะไร และต่างจากแปลนกับรูปตัดอย่างไร

รูปด้านคือภาพสองมิติของด้านใดด้านหนึ่งของอาคาร ห้อง หรือเฟอร์นิเจอร์ ที่มองในแนวราบตรงเข้าหาผิวแนวตั้ง โดยไม่ตัดผ่านวัตถุ ภาษาอังกฤษเรียก elevation หรือ elevation view และในแบบก่อสร้างมักย่อว่า ELEV. ในวิชาเขียนแบบ คำว่า elevation ยังหมายถึงตัวผิวแนวตั้งนั้นเองได้ด้วย เช่น “ผนังด้านนี้” กับ “รูปของผนังด้านนี้” ใช้คำเดียวกัน

ลองนึกถึงผลแอปเปิลหนึ่งผล มองจากด้านบนจะเห็นเป็นวงกลมที่มีขั้วอยู่ตรงกลาง นั่นคือแปลน มองจากด้านข้างจะเห็นรูปทรงสูงต่ำและก้านที่ชี้ขึ้น นั่นคือรูปด้าน ผลเดียวกันแต่ให้ข้อมูลคนละชุด แบบตกแต่งภายในก็ทำงานแบบนี้ ตู้ไซด์บอร์ดตัวเดียวต้องใช้ทั้งสองรูปจึงจะผลิตได้

รูปด้านวัดระยะได้เพราะใช้หลักภาพฉายตั้งฉาก ผิวที่ขนานกับระนาบภาพจึงปรากฏเป็นขนาดจริงตามสเกล หลักการฉายและการวางภาพสามด้านเราอธิบายไว้แล้วในภาพฉาย คืออะไร ภาพฉาย 3 ด้าน และรูปด้านในงานออกแบบภายใน บทความนี้จะต่อจากจุดนั้น คือวิธีใช้รูปด้านเป็นแบบทำงานจริง

ในชุดแบบ รูปด้านทำงานคู่กับแบบอีกสองชนิด:

ข้อควรรู้เรื่องศัพท์: ในแบบก่อสร้าง คำว่า elevation หรือ EL. ยังใช้กับ ค่าระดับ ด้วย เช่น EL. +3.00 คือระดับ 3 เมตรเหนือจุดอ้างอิง ความหมายนี้เป็นคนละเรื่องกับรูปด้าน แต่มักอยู่ในรูปด้านด้วยกัน ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อที่ 5

รูปด้านภายนอก กับ รูปด้านภายใน ต่างกันอย่างไร

รูปด้านภายนอก (exterior elevation) แสดงหน้าตาของผนังด้านนอกอาคารทั้งด้าน ส่วนรูปด้านภายใน (interior elevation) แสดงผนังทีละด้านจากในห้อง งานสถาปัตยกรรมใช้รูปด้านภายนอกเป็นหลัก งานตกแต่งภายในแทบทั้งหมดอยู่ในรูปด้านภายใน

รูปด้านภายนอก บอกวัสดุผิวที่เสนอใช้ ชนิดประตูและหน้าต่าง ระดับดินที่ปรับเสร็จแล้ว (finished grade) ความลาดของหลังคา และระยะแนวตั้งที่เลือกแสดง เช่น ระดับพื้นแต่ละชั้น ระดับชายคา และระดับสันหลังคา บางชุดแบบแสดงฐานรากหรือส่วนที่อยู่ใต้ดินเป็นเส้นประใต้เส้นระดับดิน เพื่อบอกตำแหน่งคร่าว ๆ แต่ข้อมูลก่อสร้างของส่วนนั้นจริง ๆ อยู่ในรูปตัดและแบบฐานราก ไม่ใช่ในรูปด้าน

รูปด้านภายใน บอกสิ่งที่ติดอยู่บนผนังหรือชิดผนังของห้องนั้น ได้แก่ งานบิ้วท์อิน แนววัสดุปิดผิว กระเบื้อง บัว ตำแหน่งเต้ารับ สวิตช์ ไฟผนัง กระจก และแนวฝ้า ซึ่งเป็นข้อมูลที่ผู้รับเหมาและผู้ผลิตเฟอร์นิเจอร์ใช้ทำงานโดยตรง ห้องที่ผนังเรียบและไม่มีงานติดตั้งอาจไม่ต้องมีรูปด้านภายในครบทุกด้าน แต่ครัว ห้องน้ำ ผนังตู้เสื้อผ้า ผนังทีวี และผนังตกแต่ง มักต้องมีทุกด้านที่มีงาน

รูปด้านแต่ละรูปไม่จำเป็นต้องมีข้อมูลทุกอย่างที่กล่าวมา รูปด้านนำเสนอสำหรับเจ้าของอาจมีแค่วัสดุและสัดส่วน ส่วนรูปด้านสำหรับก่อสร้างต้องมีระยะ ค่าระดับ และรหัสวัสดุ ที่ประสานกับแปลน ตารางวัสดุ และแบบขยาย ใส่ข้อมูลตามหน้าที่ของแบบแผ่นนั้น

มาตราส่วนในตารางเป็นค่าที่ใช้กันบ่อย ไม่ใช่ข้อกำหนด เลือกตามขนาดกระดาษและปริมาณรายละเอียดของผนังนั้น วิธีเลือกและวิธีอ่านสเกลอยู่ในมาตราส่วน คืออะไร

การตั้งชื่อรูปด้าน: ทิศ ด้านหน้า–หลัง และผนัง A B C D

ชื่อของรูปด้านต้องบอกได้ทันทีว่าเป็นผนังไหน ระบบที่ใช้มีสองแบบสำหรับภายนอก และหนึ่งแบบหลักสำหรับภายใน

รูปด้านภายนอกตั้งชื่อตามทิศที่ผนังด้านนั้นหันออกไป รูปด้านทิศเหนือ (north elevation) คือผนังที่หันไปทางทิศเหนือ ผู้มองยืนอยู่ทางทิศเหนือของอาคารแล้วมองกลับมาทางทิศใต้ ระบบนี้ต้องมีลูกศรทิศเหนือบนแปลนจึงจะอ่านได้ถูก

อีกระบบหนึ่งตั้งชื่อเป็นด้านหน้า ด้านหลัง ด้านซ้าย และด้านขวา (front, rear, left, right) โดยถือด้านที่มีทางเข้าหลักเป็นด้านหน้า และนับซ้ายขวาตามมุมของคนที่ยืนมองด้านหน้าอาคาร ระบบนี้อ่านง่ายสำหรับเจ้าของบ้าน แต่กำกวมเมื่ออาคารมีทางเข้าสองด้านหรืออยู่บนแปลงหัวมุม ชุดแบบจำนวนมากจึงเขียนทั้งสองชื่อคู่กัน เช่น “รูปด้านทิศใต้ (ด้านหน้า)”

รูปด้านภายในมักตั้งชื่อเป็นตัวอักษร A B C D เรียงตามเข็มนาฬิกา โดยทั่วไปเริ่มจากผนังที่อยู่ด้านบนของแผ่นแบบ แต่ละรูปเขียนเหมือนคนยืนอยู่กลางห้องแล้วหันหน้าเข้าหาผนังนั้น ผนังในห้องไม่มี “ด้านนอก” ให้ยืนมอง ตัวอักษรจึงชัดกว่าการใช้ทิศ และสัญลักษณ์บนแปลนชี้ได้ตรงตัว บางสำนักงานใช้ทิศแทน เช่น “รูปด้านผนังทิศเหนือ ห้องนอน 01” ซึ่งทำได้เช่นกัน ขอเพียงใช้ระบบเดียวทั้งชุดแบบ

ข้อที่ทำให้รูปด้านภายในอ่านผิดบ่อยที่สุดคือ ซ้ายขวาของรูป เมื่อยืนหันหน้าเข้าผนัง A ซึ่งอยู่ด้านบนของแปลน ปลายซ้ายของรูปคือมุมซ้ายบนของห้อง แต่เมื่อหันไปผนัง C ด้านล่างของแปลน ปลายซ้ายของรูปกลับเป็นมุมขวาล่างของห้อง วิธีกันพลาดที่ได้ผลคือใส่เลขมุมห้องไว้ทั้งบนแปลนและใต้ปลายทั้งสองข้างของรูปด้าน (ดูภาพ 7 ในหัวข้อที่ 10)

สัญลักษณ์รูปด้าน (elevation marker) อ่านอย่างไร

สัญลักษณ์รูปด้าน หรือสัญลักษณ์ชี้รูปด้าน (elevation marker บางตำราเรียก call-out) คือเครื่องหมายบนแปลนที่บอกว่ารูปด้านรูปหนึ่งมองจากตรงไหน หันไปทางไหน และไปเปิดดูได้ที่แผ่นใด หน้าที่นี้เหมือนกันทุกชุดแบบ แต่หน้าตาของสัญลักษณ์ไม่ได้มีแบบเดียว แต่ละสำนักงาน โปรแกรม CAD และโครงการ วางเลขรูป เลขแผ่น และหัวลูกศรต่างกันได้ จึงต้องอ่านคู่กับคำอธิบายสัญลักษณ์ (legend) ของชุดแบบนั้นเสมอ

รูปแบบที่ใช้ในบทความนี้เป็นแบบที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบ คือวงกลมที่มีหัวลูกศรสามเหลี่ยมสีดำ

องค์ประกอบของป้ายเดี่ยวในรูปแบบนี้:

• วงกลม ขนาดที่ใช้สอนคือเส้นผ่านศูนย์กลาง 9 มม. วัดบนกระดาษที่พิมพ์แล้ว ขนาดนี้จึงเท่าเดิมไม่ว่าแปลนจะเป็นสเกลใด แต่ละสำนักงานกำหนดขนาดเองได้ ขอให้ใช้ขนาดเดียวทั้งชุด
• หัวลูกศรสามเหลี่ยม ด้านทั้งสองทำมุม 45° กับแนวดิ่ง ทำให้หัวลูกศรเป็นครึ่งหนึ่งของสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่ล้อมวงกลม ตำแหน่งของวงกลมบนแปลนคือจุดที่สมมติว่าผู้มองยืน และปลายลูกศรชี้ไปทางที่ผู้มองหันหน้าไป คือไปยังผนังที่ถูกเขียนเป็นรูปด้าน
• ครึ่งบนของวงกลม คือเลขรูปหรืออักษรของรูปด้าน (drawing number) เช่น 1 หรือ A
• ครึ่งล่างของวงกลม คือเลขแผ่น (sheet number) ที่รูปด้านนั้นอยู่ เช่น 3 หมายถึงไปดูที่แผ่นที่ 3

กติกาที่มักพลาดคือ ไม่ว่าลูกศรจะชี้ไปทางไหน ตัวอักษรและเส้นแบ่งกลางวงกลมต้องตั้งตรงเสมอ ลูกศรหมุนได้ แต่ข้อความไม่หมุนตาม เพื่อให้อ่านได้โดยไม่ต้องหมุนกระดาษ

ป้ายหลายทิศ (multiview elevation symbol) ใช้เมื่อเขียนรูปด้านหลายด้านของห้องเดียวกัน วงกลมเดียวมีหัวลูกศรได้ถึงสี่ทิศ ตัวอักษร A B C D อยู่นอกวงตรงปลายลูกศรแต่ละด้าน ส่วนในวงกลมเป็นเลขแผ่นที่รูปด้านทั้งชุดอยู่ เช่น 02 ถ้าเขียนแค่บางด้าน ให้ใส่เฉพาะหัวลูกศรของด้านที่มีรูปจริง

วางสัญลักษณ์อย่างไร ป้ายเดี่ยวสี่อันกับป้ายหลายทิศอันเดียวให้ผลเหมือนกัน เลือกตามพื้นที่ว่างบนแปลน ให้วางกลางพื้นที่ว่างของห้อง ไม่ทับเฟอร์นิเจอร์ เส้นบอกขนาด หรือชื่อห้อง และใต้รูปด้านทุกรูปต้องมีป้ายชื่อแบบที่ใช้อักษรและเลขแผ่นตรงกับสัญลักษณ์ ป้ายชื่อแบบใช้รูปแบบเดียวกับที่อธิบายไว้ในวิธีเขียนแปลนพื้น คือวงกลม เลขรูป ชื่อแบบ และสเกล

การบอกระยะในรูปด้าน: ความสูงวัดจากระดับพื้น

ในรูปด้าน ระยะแนวตั้งสำคัญเท่ากับระยะกว้างยาวในแปลน ความสูงขององค์ประกอบภายใน เช่น ท็อปเคาน์เตอร์ ตู้ และกระจก มักกำหนดจาก ระดับพื้นที่ทำผิวแล้ว (FFL: finished floor level) ไม่ใช่จากพื้นโครงสร้าง และไม่ใช่จากฝ้า เหตุผลคือพื้นที่ทำผิวแล้วเป็นระดับที่คนยืนจริง เคาน์เตอร์ 850 ต้องสูง 850 จากผิวกระเบื้อง ไม่ใช่จากพื้นคอนกรีตก่อนปู

จุดเริ่มวัดระยะกับค่าระดับอ้างอิงของโครงการเป็นคนละเรื่องกัน หลายโครงการกำหนดให้ FFL ของชั้นนั้นเป็น ±0.00 แต่บางโครงการใช้ระดับอ้างอิงของอาคารหรือของการสำรวจ ทำให้พื้นชั้นเดียวกันอาจมีค่าระดับ เช่น +0.45 ชุดแบบจึงต้องระบุให้ชัดว่า ±0.00 หมายถึงระดับไหน ไม่ควรสมมติว่า FFL เป็นศูนย์โดยอัตโนมัติ

รูปด้านที่ตรวจง่ายมักบอกระยะสามแบบพร้อมกัน:

1. ระยะแบ่งช่วง (chain) ไล่จากพื้นขึ้นไปทีละองค์ประกอบ เช่น ช่องใต้ตู้ลอย ความสูงตู้ ช่องระหว่างท็อปกับตู้กระจก ตู้กระจก และช่องเหนือตู้ถึงฝ้า
2. ระยะรวม จากพื้นถึงฝ้า ซึ่งต้องเท่ากับผลรวมของแถวแบ่งช่วง ถ้าไม่เท่า แปลว่าแบบมีจุดที่ไม่สอดคล้องกันซึ่งต้องหาให้เจอก่อนส่งแบบ อาจเป็นตัวเลขที่ผิด ช่วงที่ขาดไป หรือการวัดจากระดับอ้างอิงคนละจุด
3. ค่าระดับ (level) ของจุดสำคัญ เขียนเป็นหน่วยเมตรพร้อมสัญลักษณ์สามเหลี่ยม อ้างจากระดับ ±0.00 ที่ชุดแบบกำหนด เช่น ±0.00 FFL, +0.85 ท็อปเคาน์เตอร์, +2.60 ระดับฝ้า (CL: ceiling level) ค่าระดับช่วยให้คนทำงานระบบอ่านความสูงได้โดยไม่ต้องบวกเลขเอง

ระยะแนวนอนในรูปด้านก็ต้องตรงกับแปลนเช่นกัน ความยาวผนัง ตำแหน่งช่องเปิด และความกว้างตู้บิ้วท์อิน เป็นตัวเลขชุดเดียวกับในแปลน ถ้าสองแผ่นนี้ขัดกัน ผู้ผลิตจะไม่รู้ว่าเชื่อแผ่นไหน ระยะในรูปด้านใช้หน่วยมิลลิเมตรเช่นเดียวกับแปลน ส่วนค่าระดับใช้หน่วยเมตร การใช้สองหน่วยแบบนี้เป็นธรรมเนียมที่ใช้กันทั่วไป ขอให้ระบุหน่วยไว้ในแผ่นแบบ

ความสูงที่พบบ่อยในงานพักอาศัย ใช้ตรวจเบื้องต้นว่าตัวเลขในรูปด้านสมเหตุสมผลหรือไม่:

ตัวเลขเหล่านี้เป็นจุดตั้งต้นในการออกแบบ ไม่ใช่มาตรฐานบังคับหรือสเปกของทุกโครงการ ความสูงจริงต้องตรวจกับแบบงานระบบ สเปกอุปกรณ์ที่เลือก และผู้ใช้งาน โดยเฉพาะสวิตช์และเต้ารับ ซึ่งต้องประสานกับแบบไฟฟ้า

ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุหรือผู้ใช้วีลแชร์ ตัวเลขข้างบนอาจไม่เหมาะ กฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพ และคนชรา พ.ศ. 2548 ใช้บังคับกับอาคารประเภทที่ระบุไว้ในข้อ 3 ไม่ใช่บ้านพักอาศัยทั่วไป แต่ตัวเลขในนั้นเป็นจุดอ้างอิงที่ดีสำหรับบ้านที่ต้องรองรับผู้ใช้กลุ่มนี้ เช่น ขอบบนอ่างล้างมือสูง 75–80 ซม. โดยใต้อ่างโล่งให้รถเข็นสอดได้ (ข้อ 21) มือจับประตูแบบก้านบิดหรือแกนผลักสูง 1,000–1,200 มม. และช่องประตูกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 86 ซม. (ข้อ 18)

หน้าต่างในรูปด้าน: 7 แบบที่ต้องอ่านให้ออก

ในรูปด้าน หน้าต่างบอกวิธีเปิดด้วยสัญลักษณ์บนตัวบาน ไม่ใช่ด้วยชื่อ ผู้อ่านจึงต้องรู้ว่าเส้นแต่ละแบบหมายถึงอะไร

สัญลักษณ์ในหัวข้อนี้และหัวข้อถัดไปใช้ตามธรรมเนียมการเขียนแบบชุดหนึ่ง ไม่ใช่รูปแบบเดียวที่ทุกสำนักงานใช้ ในงานจริงควรตรวจ legend ของชุดแบบ และแบบของผู้ผลิตหน้าต่างประตู โดยเฉพาะด้านบานพับ ทิศเปิด และรูปแบบบาน

กติกาของธรรมเนียมนี้: ปลายสามเหลี่ยมของเส้นประชี้ไปยังด้านที่ติดบานพับ บานเปิดที่สามเหลี่ยมชี้ไปทางขวาคือบานพับขวา มือจับอยู่ซ้าย บางชุดแบบกลับความหมาย หรือใช้เส้นทึบกับเส้นประแยกว่าบานเปิดเข้าหาผู้มองหรือเปิดออกจากผู้มอง ก่อนอ่านด้านบานพับจากแบบชุดใดจึงต้องเปิด legend ของชุดนั้นก่อน

ข้อที่ทำให้สั่งของผิดได้จริงคือ ซ้ายขวาของรูปด้านขึ้นกับทิศที่มอง รูปด้านภายนอกมองบานจากนอกอาคาร รูปด้านภายในมองบานเดียวกันจากในห้อง ทิศมองสวนกัน ด้านบานพับในรูปจึงสลับซ้ายขวา บานที่เห็นบานพับอยู่ขวาในรูปด้านภายนอก จะเห็นบานพับอยู่ซ้ายในรูปด้านภายใน จึงไม่ควรลอกสัญลักษณ์จากรูปด้านภายนอกมาใส่รูปด้านภายในโดยไม่กลับด้าน

ประตูในรูปด้าน: บานเปิด บานเลื่อน และบานเฟี้ยม

ในธรรมเนียมเดียวกับหัวข้อที่แล้ว ประตูในรูปด้านใช้กติกาเดียวกับหน้าต่าง สามเหลี่ยมเส้นประชี้ด้านบานพับ และลูกศรบอกทิศเลื่อน ทิศเปิดจริงต้องตรวจกับแปลนและ legend ของชุดแบบ สิ่งที่รูปด้านบอกเพิ่มจากแปลนคือความสูงบาน ตำแหน่งมือจับ และหน้าตาของบาน เช่น บานทึบหรือบานกระจก

• บานเปิดเดี่ยว (single swing) เส้นประจากมุมด้านมือจับมาพบกันที่ด้านบานพับ มือจับอยู่ฝั่งตรงข้ามบานพับ ในแปลนต้องเปิดไปทางเดียวกับที่รูปด้านบอก
• บานเปิดกระจก (glazed swing) เขียนกรอบบานและแผ่นกระจกแยกกัน เพื่อให้ผู้ผลิตรู้ขนาดลูกฟัก
• บานเลื่อนซ่อนในผนัง (pocket door) บานทึบอยู่ในช่องประตู ส่วนช่องในผนังที่บานจะเลื่อนเข้าไปเขียนเป็นเส้นประ ข้อมูลนี้สำคัญเพราะผนังช่วงนั้นติดเต้ารับหรือแขวนของไม่ได้
• บานเลื่อน (sliding door) สองบานซ้อนเหลื่อมกัน ลูกศรชี้ทิศที่บานเลื่อนได้
• บานเฟี้ยม (bifold door) หลายบานต่อกัน แต่ละบานมีสามเหลี่ยมเส้นประชี้ด้านที่พับ ลูกศรด้านล่างบอกว่าบานพับเก็บไปทางไหน

บานประตูสำเร็จรูปที่ขายทั่วไปในไทยส่วนใหญ่สูง 2,000 มม. กว้าง 700, 800 หรือ 900 มม. ประตูห้องน้ำมักใช้ 700–800 ห้องนอนมักใช้ 800–900 ส่วนบานสั่งทำหรือบานสูงจรดฝ้ากำหนดขนาดได้ตามแบบ ขนาดที่เขียนในรูปด้านต้องตรงกับบานที่จะสั่งจริงและกับช่องที่เตรียมไว้ในแปลน ถ้าต้องรองรับรถเข็น ช่องประตูควรกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 86 ซม. ตามตัวเลขของกฎกระทรวงในหัวข้อที่ 5 ซึ่งหมายถึงบานที่กว้างกว่า 900 วิธีเขียนสัญลักษณ์ประตูในแปลนอยู่ในแปลนพื้น คืออะไร วิธีเขียนแปลนพื้น

วิธีเขียนรูปด้านภายในทีละขั้น

รูปด้านภายในเขียนต่อจากแปลนเสมอ เพราะความยาวผนังและตำแหน่งทุกอย่างในแนวนอนมาจากแปลน ลำดับด้านล่างใช้ได้ทั้งการเขียนด้วยมือและใน CAD

1. วางสัญลักษณ์บนแปลน เลือกผนังที่ต้องเขียน ใส่ตัวอักษรและเลขแผ่นให้ครบ ก่อนเริ่มรูปแรก
2. เลือกสเกล 1:50 ถ้าเป็นผนังทั้งห้องที่มีรายละเอียดน้อย 1:25 หรือ 1:20 ถ้าผนังนั้นมีบิ้วท์อินหรือกระเบื้องที่ต้องจัดแนว
3. เขียนเส้นพื้นและเส้นฝ้า เส้นพื้น (FFL) เป็นเส้นหนัก ความสูงฝ้านำมาจากแบบฝ้าหรือรูปตัด ถ้ามีฝ้าหลบคานหรือฝ้าลดระดับ ต้องเขียนแนวนั้นด้วย
4. ฉายความยาวผนังจากแปลน ลากเส้นจากปลายผนัง มุมห้อง ขอบช่องเปิด และขอบตู้ในแปลนขึ้นมา ความยาวทุกช่วงจะตรงกับแปลนโดยอัตโนมัติ
5. เขียนช่องเปิด ประตูและหน้าต่างตามความสูงจริง ได้แก่ ระดับขอบล่าง (sill) และระดับหัว (head) พร้อมสัญลักษณ์บานพับ โดยมองจากในห้อง
6. เขียนงานติดตั้งถาวร ตู้ เคาน์เตอร์ ชั้น กระจก สุขภัณฑ์ อุปกรณ์ไฟฟ้า เฟอร์นิเจอร์ลอยตัวที่บังงานบนผนังไม่ควรเขียนทึบ ถ้าจำเป็นให้เขียนเป็นเส้นบางหรือละไว้
7. ใส่วัสดุและหมายเหตุ แนวกระเบื้อง วัสดุปิดผิว สีผนัง โดยใช้รหัสวัสดุที่ตรงกับตารางวัสดุของชุดแบบ
8. บอกระยะและค่าระดับ ใส่แถวแบ่งช่วง แถวรวม และค่าระดับตามหัวข้อที่ 5 พร้อมระบุว่า ±0.00 อ้างจากระดับไหน แล้วรวมเลขทุกแถว ถ้าแถวใดไม่ตรง ให้หาจุดที่ไม่สอดคล้องก่อนส่งแบบ
9. ใส่ป้ายชื่อแบบ ใต้รูปด้าน ใช้อักษร ชื่อผนัง และสเกล ให้ตรงกับสัญลักษณ์บนแปลน
10. ตรวจไขว้กับแปลน ปลายซ้ายขวาของรูปตรงกับมุมห้องในแปลนหรือไม่ ประตูเปิดไปทางเดียวกันทั้งสองแผ่นหรือไม่ และความกว้างตู้ตรงกันหรือไม่

งานบิ้วท์อินที่ต้องสั่งผลิตมักต้องมีแบบขยายเพิ่มจากรูปด้าน เช่น รูปตัดตู้และรายละเอียดบานพับ ลิ้นชัก และวัสดุ ส่วนที่ต้องคิดก่อนเขียนแบบอยู่ในบิ้วท์อิน คืออะไร และตัวเลขจากรูปด้านคือข้อมูลที่ใช้ถอดปริมาณงานในBOQ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในรูปด้าน

• มีสัญลักษณ์บนแปลน แต่ไม่มีรูปด้านที่ตรงกัน หรือเลขแผ่นในสัญลักษณ์ชี้ไปแผ่นที่ไม่มีรูปนั้นอยู่ มักเกิดหลังย้ายรูปไปแผ่นอื่นแล้วไม่แก้สัญลักษณ์
• หมุนตัวอักษรตามลูกศร ทำให้ต้องหมุนกระดาษเพื่ออ่าน และแยก 6 กับ 9 ไม่ออก
• รูปด้านกลับซ้ายขวา เขียนเหมือนมองจากนอกห้องเข้ามา ทำให้ตู้ไปอยู่ผิดมุม ตรวจได้จากเลขมุมห้อง
• ความยาวในรูปด้านไม่ตรงกับแปลน เพราะวัดใหม่แทนที่จะฉายจากแปลน ตู้จึงยาวไม่เท่ากันในสองแผ่น
• วัดความสูงจากพื้นโครงสร้างหรือจากฝ้า แทนพื้นที่ทำผิวแล้ว ความสูงจริงจึงคลาดไปเท่ากับความหนาวัสดุปูพื้น
• ลอกสัญลักษณ์บานพับจากรูปด้านภายนอก มาใส่รูปด้านภายในโดยไม่กลับด้าน
• ไม่เขียนแนวฝ้าหลบคานหรือฝ้าลดระดับ ตู้สูงจรดฝ้าจึงชนคานหน้างาน
• ระยะแถวย่อยรวมไม่เท่าระยะรวม หรือใช้หน่วยปนกันโดยไม่ระบุ
• ไม่มีสเกลในป้ายชื่อแบบ ผู้อ่านจึงวัดจากกระดาษไม่ได้

ตัวอย่าง: ตรวจรูปด้านทั้งสี่ผนังของห้องนอนหนึ่งห้อง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: รูปด้าน คืออะไร?
รูปด้าน (elevation) คือแบบที่แสดงผิวแนวตั้งของอาคารหรือผนังในห้อง เมื่อมองตรงเข้าหาผิวนั้นในแนวตั้งฉาก โดยไม่ตัดผ่านวัตถุ และเขียนตามมาตราส่วน รูปด้านบอกความกว้างและความสูง เช่น ระดับหน้าต่าง ความสูงตู้ และระดับฝ้า ซึ่งแปลนบอกไม่ได้

Q: รูปด้าน ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร?
รูปด้านภาษาอังกฤษคือ elevation หรือ elevation view ในแบบก่อสร้างมักย่อว่า ELEV. รูปด้านภายนอกเรียก exterior elevation รูปด้านภายในเรียก interior elevation และรูปด้านหน้าเรียก front elevation ส่วนคำว่า EL. ที่ตามด้วยตัวเลข เช่น EL. +3.00 หมายถึงค่าระดับ ไม่ใช่รูปด้าน

Q: รูปด้านกับรูปตัดต่างกันอย่างไร?
รูปด้านมองผิวด้านนอกของสิ่งที่อยู่ตรงหน้าโดยไม่ตัดผ่าน ส่วนรูปตัด (section) สมมติว่าตัดอาคารด้วยระนาบแนวตั้ง แล้วแสดงสิ่งที่ถูกตัดด้วยเส้นหนัก จึงเห็นความหนาของพื้น ผนัง ฝ้า และหลังคา รูปด้านใช้ดูหน้าตาและความสูงขององค์ประกอบบนผนัง รูปตัดใช้ดูว่าโครงสร้างซ้อนกันอย่างไร

Q: สัญลักษณ์รูปด้านอ่านอย่างไร?
สัญลักษณ์รูปด้านบอกทิศที่มองและบอกว่ารูปนั้นอยู่ที่แผ่นใด หน้าตาของสัญลักษณ์ต่างกันได้ตามสำนักงานและโครงการ จึงต้องอ่านคู่กับ legend ของชุดแบบ ในรูปแบบที่ใช้สอนบ่อย สัญลักษณ์เป็นวงกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 9 มม. บนกระดาษ มีหัวลูกศรสามเหลี่ยมสีดำชี้ไปทางที่ผู้มองหันหน้าไป ครึ่งบนของวงกลมคือเลขรูปหรืออักษรของรูปด้าน ครึ่งล่างคือเลขแผ่น ลูกศรหมุนชี้ทิศไหนก็ได้ แต่ตัวอักษรต้องตั้งตรงเสมอ

Q: รูปด้านภายในตั้งชื่ออย่างไร?
รูปด้านภายในมักตั้งชื่อเป็นตัวอักษร A B C D เรียงตามเข็มนาฬิกา โดยทั่วไปเริ่มจากผนังที่อยู่ด้านบนของแผ่นแบบ แต่ละรูปเขียนเหมือนยืนกลางห้องแล้วหันหน้าเข้าหาผนังนั้น บางสำนักงานใช้ทิศของผนังแทน ขอเพียงใช้ระบบเดียวทั้งชุดแบบ

Q: ความสูงในรูปด้านวัดจากตรงไหน?
ความสูงขององค์ประกอบภายใน เช่น เคาน์เตอร์และตู้ มักวัดจากระดับพื้นที่ทำผิวแล้ว (FFL) ส่วนค่าระดับเป็นหน่วยเมตรอ้างจากระดับ ±0.00 ที่ชุดแบบกำหนด หลายโครงการกำหนดให้ FFL เป็น ±0.00 แต่ไม่ใช่ทุกโครงการ จึงต้องดูว่าชุดแบบระบุไว้อย่างไร ระยะแบ่งช่วงแต่ละแถวต้องรวมได้เท่าระยะรวมจากพื้นถึงฝ้า

Q: ดูอย่างไรว่าหน้าต่างบานเปิดในรูปด้านมีบานพับอยู่ด้านไหน?
เปิด legend ของชุดแบบก่อน เพราะแต่ละชุดใช้สัญลักษณ์ต่างกันได้ ในธรรมเนียมที่ใช้กันบ่อย ปลายสามเหลี่ยมของเส้นประบนตัวบานชี้ไปยังด้านที่ติดบานพับ บานกระทุ้งจึงมีปลายอยู่ที่ขอบบน และบานพับล่างมีปลายอยู่ที่ขอบล่าง หน้าต่างบานเดียวกันที่มองจากนอกอาคารกับจากในห้องจะเห็นบานพับสลับซ้ายขวากัน เพราะทิศที่มองสวนกัน

แหล่งอ้างอิง

• ISO 128-3:2022: Technical product documentation, General principles of representation, Part 3: Views, sections and cuts. รองรับหลักว่ารูปด้านคือภาพมุมมองที่ไม่ตัดผ่าน ต่างจากรูปตัด (หัวข้อที่ 1)
• ISO 129-1:2018: Technical product documentation, Presentation of dimensions and tolerances, Part 1: General principles. รองรับหลักการเขียนเส้นช่วย เส้นบอกขนาด และการวางตัวเลข (หัวข้อที่ 5)
• ISO 7519:2025: Technical product documentation, Construction documentation, General principles of presentation for general arrangement and assembly drawings. รองรับหลักการนำเสนอแบบก่อสร้าง ซึ่งรูปด้านเป็นส่วนหนึ่ง (หัวข้อที่ 2 และ 4)
• กฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพ และคนชรา พ.ศ. 2548 ฉบับรวมแก้ไขของสมาคมสถาปนิกสยามฯ ข้อ 18 (ประตู) และข้อ 21 (อ่างล้างมือ) ใช้อ้างอิงตัวเลขในหัวข้อที่ 5 และ 7 กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับกับอาคารตามข้อ 3 ไม่ใช่บ้านพักอาศัยทั่วไป
• มาตรฐานข้างต้นเป็นฐานของหลักการที่บทความอ้างถึง ไม่ได้กำหนดสัญลักษณ์ ขนาด หรือธรรมเนียมทุกอย่างในบทความ รูปแบบสัญลักษณ์ชี้รูปด้าน ขนาด 9 มม. การเรียง A B C D ตามเข็มนาฬิกา สัญลักษณ์บานพับหน้าต่างประตู และความสูงในตารางหัวข้อที่ 5 เป็นธรรมเนียมที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบและใช้ในวิชาชีพ ไม่ใช่ข้อกำหนดของ ISO

บทความนี้เขียนโดยทีม Rubin’s Interior Design บริษัทรับออกแบบตกแต่งภายในในกรุงเทพฯ รูปด้านภายนอกและภายใน สัญลักษณ์ชี้รูปด้าน การบอกระยะแนวตั้ง และสัญลักษณ์หน้าต่างประตู เป็นเนื้อหาที่ใช้สอนในวิชาเขียนแบบสถาปัตยกรรม ซึ่งเรานำมาเรียบเรียงใหม่พร้อมไดอะแกรมที่เขียนขึ้นเองทั้งหมด